اقتصاد سیاسی بودجه در مجلس

اقتصاد سیاسی بودجه در مجلس در روز‌های گذشته ۴۵ عضو کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۳ تعیین شدند. براساس ماده ۴۱ قانون آیین‌نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى این کمیسیون به منظور تنظیم اصول و مفاد برنامه هاى توسعه و لوایح بودجه کل کشور و ایجاد هماهنگى بین کمیسیونهاى تخصصى مجلس شوراى اسلامى تشکیل مىگردد.

به گزارش رونیوز به نقل از روزنامه فرهیختگان، مهدی عبداللهی|  بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به اینکه تغییرات مهمی در کمیسیون تلفیق برای لایحه بودجه سالانه اتفاق می‌افتد، فهم تبعات و آثاری همچون تشدید کسری بودجه، تبعات اقتصاد کلان تغییرات بودجه، ذی‌نفعان و برندگان و بازندگان بودجه، تبعات تغییرات حجم یارانه‌های آشکار و پنهان در بودجه و دیگر مسائلی که بسیار پیچیده بوده و نیازمند درک و تحلیل از جنس تخصص‌های حسابداری اقتصادی بوده، ضروری است تعداد متخصصان علوم اقتصادی و حسابداری بیش از سایر متخصصان باشد.

توجه داشته باشیم براساس یک پژوهش که با عنوان «اقتصاد سیاسی بودجه در مجلس: تحلیلی بر الگوی تغییرات لایحه بودجه در مجلس شورای اسلامی» منتشرشده، در دوره ۱۳۹۹-‌۱۳۷۶ لایحه بودجه تقدیمی دولت به مجلس، به‌طور میانگین ۳۰ درصد چاق‌تر شده و مصارفش افزایش پیدا کرده و منابع موهومی برای مصارف ایجادی، به بودجه سالانه چسبانده شده است. نتایج بررسی‌های گزارش حاضر نشان می‌دهد در کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۳، سه اقتصادخوانده حضور دارند. به عبارتی، از ۴۵ عضو کمیسیون تلفیق، ۶.۷ درصد از آن‌ها فارغ‌التحصیل علوم اقتصادی هستند. همچنین بررسی وضعیت مدرک تحصیلی ۱۱ دوره مجلس نیز نشان می‌دهد سهم اقتصادخوانده‌ها از ترکیب نمایندگان مجلس همواره بین ۵ تا ۶ درصد بوده است.

ترکیب ۴۵ عضو کمیسیون تلفیق

   ۳ اقتصادخوان در لیست کمیسیون تلفیق

بررسی وضعیت رشته‌های تحصیلی ۴۵ عضو کمیسیون تلفیق نشان می‌دهد از ۴۵ عضو کمیسیون تلفیق، ۱۲ نفر از اعضا دارای مدرک در رشته‌های مدیریت (سهم ۲۶.۷ درصدی) هستند. شش نفر در رشته‌های علوم پایه (فیزیک، ریاضی و شیمی) با سهم ۱۳.۳ درصدی، شش نفر در رشته‌های الهیات با سهم ۱۳.۳ درصدی، ۵ نفر دارای مدرک حقوق با سهم ۱۱ درصدی، چهار نفر علوم سیاسی با سهم نزدیک به ۹ درصدی، سه نفر پزشکی (سهم ۶.۷ درصدی)، سه نفر اقتصاد (سهم ۶.۷ درصدی)، دو نفر صنایع (سهم ۴.۴ درصدی)، دو نفر انرژی (سهم ۴.۴ درصدی)، یک نفر در رشته عمران با سهم ۲.۲ درصدی و یک ۱ نفر دیگر نیز در رشته ادبیات با سهم ۲.۲ درصدی فارغ‌التحصیل شده است.

قابل‌ذکر است مقصود این گزارش این نیست که همه اعضای کمیسیون تلفیق باید اقتصادخوانده باشند؛ چراکه لایه بودجه شامل مسائل، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی، زیست‌محیطی، فرهنگی، حقوقی و قضایی و فقهی و سایر ابعاد بوده و نیازمند متخصصان رشته‌های مختلف است. بااین‌حال به‌نظر می‌رسد با توجه به ابعاد حسابداری و ماهیت اقتصادی و حسابداری بودجه، سهم اقتصاددانان و رشته‌های نزدیک به آن ازجمله حسابداری و برخی گرایش‌های مدیریت بیش از سایر رشته‌ها باشد.

   سهم ۶ درصدی اقتصاد از مدرک دانشگاه ۱۱ دوره مجلس

براساس آمارها، در مجلس یازدهم بالاترین تعداد نمایندگان دارای مدرک تحصیلی در یکی از گرایش‌های رشته مدیریت اعم از (مدیریت بازرگانی استراتژیک، مدیریت دولتی، مدیریت استراتژیک، مدیریت صنعتی، مدیریت و برنامه‌ریزی شهری، مدیریت راهبردی فرهنگی، مدیریت دولتی، MBA با گرایش مالی و مدیریت آینده‌پژوهی) هستند. این آمار‌ها نشان می‌دهد حدود ۱۷.۲ درصد از نمایندگان رشته تحصیلی دانشگاهی خود را مدیریت اعلام کرده‌اند. پس از آن، دارندگان مدرک گرایش‌های رشته حقوق با ۱۳.۵ درصد دوم، دارندگان مدرک علوم سیاسی با ۱۱.۴ درصد سوم، دارندگان مدرک پزشکی با ۱۱.۱ درصد چهارم، دارندگان مدرک الهیات و علوم قرآنی با با ۱۰.۸ درصد پنجم، دارندگان مدرک فنی و مهندسی با ۱۰.۱ درصد ششم، دارندگان مدرک تاریخ، جغرافیا و علوم اجتماعی با ۹.۴ درصد هفتم، دارندگان مدرک اقتصاد و حسابداری با ۶.۱ درصد هشتم، دارندگان مدرک مدرک علوم پایه با ۳.۴ درصد نهم و دارندگان رشته‌های ادبیات فارسی و خارجه، کشاورزی و علوم دامی و علوم تربیتی و روانشناسی با ۲.۷، ۲.۴ و ۲ درصد در رتبه‌های دهم تا دوازدهم قرار دارند.  آمار‌های نمودار نشان می‌دهد از مجلس اول تا یازدهم بالاترین رشد سهم در بین رشته‌های دانشگاهی مربوط به رشته مدیریت و بالاترین کاهش سهم نیز مربوط به رشته‌های مهندسی بوده است. براساس این آمارها، درحالی سهم دارندگان مهندسی از ۲۰ تا ۴۰ درصد در مجالس دوم تا پنجم به ۱۰ درصد در مجلس یازدهم رسیده که در همین دوره سهم دارندگان مدرک مدیریت از ۲ تا ۳ درصد در سه مجلس اول به ۱۷ تا ۲۵ درصد در مجالس پنجم تا یازدهم رسیده است. طی ۱۱ دوره مجلس دارندگان مدرک رشته اقتصاد از ۲.۵ تا ۳.۵ درصد در سه مجلس اول به ۶ درصد از مجلس ششم تا یازدهم رسیده است. حقوق، پزشکی، علوم سیاسی و الهیات ازجمله رشته‌هایی هستند که از مجلس اول تا مجلس یازدهم سهم آن‌ها از مدرک نمایندگان مجلس طی شش دوره اخیر مجلس حول‌وحوش ۱۰ درصد نوسان داشته است.